Dossier Nepal

'Aardbeving Nepal zat eraan te komen'

DEEL DIT ARTIKEL Facebook
Cora
van der Weij

Duizenden doden, vele gewonden, grote verwoesting en veel paniek. De gevolgen van de zware aardbeving die zaterdag het Himalaya-gebergte hevig deed schudden, zijn gigantisch. Helemaal onverwacht kwam de Nepalese natuurramp niet. Aardwetenschappers waarschuwden al jaren dat dit kon gebeuren. 'En er komt nog meer aan', zegt geofysicus Rob Govers.

‘Kun je over twee minuten terugbellen?’, vraagt Govers als we hem bellen. ‘We hebben net het rapport over de aardbevingen in Groningen voor minister Kamp af. Ik ga het even versturen.’ Even later: ‘Groningen is natuurlijk een heel ander verhaal dan Nepal. De bevingen daar zijn recent en worden veroorzaakt door de mens, door de gasboringen. Die in Nepal zijn veel zwaarder, komen door enorme natuurkrachten en gaan al vele eeuwen terug. Er zijn oude Nepalese geschriften uit de Middeleeuwen gevonden die vertellen over bevingen.’

Hoe ontstaat zo’n aardbeving als die van zaterdag?
Govers: ‘Je kunt de Himalaya zien als één grote 2500 kilometer lange ondergrondse botsingszone. Daarvan heeft nu zo’n 200 kilometer bewogen. De aardbodem bestaat uit aardplaten. Of eigenlijk zijn het meer blokken. Nepal ligt precies op breuklijnengebied. Daar raken twee van die blokken elkaar raken elkaar. Het hele grote India-blok en het Eurazië-blok. India is al zo’n twintig miljoen jaar bezig om onder Eurazië te schuiven, onder Nepal dus. Dat gaat in een tempootje van zo’n vijf centimeter per jaar. Het aardoppervlak komt bij het breukvlak steeds meer onder spanning. Denk aan een slee waaraan je trekt maar die niet verder gaat. En dan ineens schiet-ie los. Dat is de aardbeving. Die gaat in cirkelvormige golven. Zoals wanneer je een steen in het water gooit. In het midden, het epicentrum, zijn de bevingsgolven het hevigst. Soms heb je voorschokken die waarschuwen. Maar die van zaterdag was meteen bám!’  

Er was toch voor deze beving gewaarschuwd?
‘Nou ja, niet precies voor zaterdag natuurlijk. Je kunt aardbevingen niet heel exact voorspellen’, legt Govers uit. ‘Wel zo’n beetje op deze manier: er is een kans van 60% dat er in de komende veertig jaar een zware jongen komt. Dat hadden geologen laatst voor de Nepalese hoofdstad Kathmandu ook gedaan. Je kunt bepaalde patronen ontdekken in de geschiedenis. Bij Nepal weten we dat er tachtig jaar geleden, in 1934, ook een zware beving was waarbij 17.000 slachtoffers vielen. En honderd jaar daarvoor ook eentje. Maar dan duurt het weer eeuwen tot de volgende zware. Je kunt ook veel aflezen aan het gesteente bij een breuklijn. Iedere aardschok laat daar een soort voetafdruk in na. Je kunt aan de mineralen aflezen wanneer er een beving is geweest. En aan de enorme spanning die volgens metingen nog op de breuklijn staat, zien we dat er nog meer gaat komen in de Himalaya.’

Waarom heeft Nepal geen maatregelen genomen?
Govers: ‘Ja dan ga ik nu iets heel cynisch zeggen. Voor een deel komt dat door een regering die niet in actie komt. Die er de urgentie niet van inziet. Ik heb in Istanbul, ook zo’n hotspot, een keer meegemaakt dat een Turkse politicus tegen me zei: “Ik ben voor vier jaar aangenomen. Dus als die beving niet binnen vier jaar verwacht wordt, is het niet mijn pakkie-an.” Japan doet het wel heel goed. Daar hebben ze een hi-tech-systeem dat per sms bewoners waarschuwt als ze dekking moeten zoeken. En ze bouwen flexibele flats die meebewegen. Maar Japan is welvarend. Dat is meteen het heel droevige van Nepal. Toch kunnen zelfs zulke arme landen simpele maatregelen nemen. Leg op strategische plekken voorraden aan. Water, medicijnen, voedsel. En zet ook zwaar materieel als shovels klaar. Die moeten nu uit India komen. Verstevig je wegen en bouw schokbestendige huizen.’


Schokbestendige school in Deurali (Nepal) Foto Smart Shelter Foundation

Hoe bouw je zulke huizen?
Daar weet architect Martijn Schildkamp veel van. Met zijn Smart Shelter Foundation helpt hij al een paar jaar Nepalezen om huizen te maken die tegen een stootje kunnen. 'Eigenlijk is dat helemaal niet zo ingewikkeld. En maar 20% duurder’, vertelt hij. ‘We gebruiken zoveel mogelijk plaatselijke materialen. De Nepalezen bouwen dikke muren met bergstenen. Wij leren hen dat het steviger wordt als je die met cement metselt in plaats van met leem. Je moet je huis niet te groot maken. De hoeken verstevig je met stalen staven. Ramen en deuren maak je ook niet groot en verstevig je met balken. Dan krijg je een krachtige kooiconstructie. Zo hebben we nu ongeveer vijftien scholen gebouwd. En een hostel voor blinde studenten. Ze staan in een berggebied ten noorden van Kathmandu. Vlakbij het epicentrum. Ik heb nog niet met alle dorpen contact gehad, maar van een aantal scholen en ook het blindeninstituut weet ik dat ze onbeschadigd zijn. Het is een heel fijn idee dat de kinderen daar in ieder geval een veilige plek hebben. Maar verder liggen de dorpen plat. En dat is supertriest.'

Meer weten? In ons Dossier Nepal lees je meer over de aardbeving in Nepal.

DEEL DIT ARTIKEL Facebook

Reageren