Dossier vluchtelingen

Dodelijke tocht naar een beter leven

DEEL DIT ARTIKEL Facebook
Nathalie
Strijker

Op de Middellandse Zee kwamen afgelopen weekend achthonderd vluchtelingen om bij een nieuwe scheepsramp. Toch wagen steeds meer mensen de oversteek. De Italianen zitten met de handen in het haar en weten niet wat ze met de stroom vluchtelingen aan moeten. De roep om een Europese oplossing wordt luider, maar over wát er moet gebeuren lopen de meningen nogal uiteen. Zes vragen over de bootvluchtelingenkwestie, waarover je eerder al meer hebt kunnen lezen. 

De meeste boten vertrekken vanuit Libië. Waarom?
De meeste migranten komen uit Syrië en de Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. Libië is voor hen een logisch vertrekpunt omdat het in dat Noord-Afrikaanse land totale chaos is. Het wordt nauwelijks bestuurd en militaire groepen spelen de baas. Bijna alle landen hebben hun ambassades in Tripoli gesloten, diplomatiek overleg is nauwelijks mogelijk.

Niemand treedt dus op tegen Libiërs, die hun kans schoon zien om met mensensmokkel flink bij te verdienen. Volgens Maurizio Scalia van het Openbaar Ministerie in Milaan staan er in Libië nog een miljoen vluchtelingen te wachten op een overtocht naar Europa. Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR vallen die cijfers niet te controleren.

Hoe komen de vluchtelingen op de boten terecht?
Meestal hebben ze er al een zware tocht op zitten. Vanuit Syrië zijn mensen vaak eerst al naar buurlanden Turkije, Libanon of Jordanië gevlucht. Soms zitten ze daar al meer dan een jaar in een vluchtelingenkamp voor ze besluiten de stap naar Europa te wagen. Om over te kunnen steken, moeten ze mensensmokkelaars een flink bedrag betalen.

Om dat bij elkaar te krijgen hebben ze vaak al hun bezittingen verkocht. Op bijna elke boot zit iemand die gratis mee mag van de mensensmokkelaars. Dat doen ze volgens de overlevenden om ‘God gunstig te stemmen’.

Hoe is de situatie aan boord?
Meestal afschuwelijk. Op de boten is het dringen geblazen want mensen worden als vee verscheept. Hoe meer mensen op de boot, hoe meer winst voor de criminele smokkelaars. De overvolle boten zorgen voor gevaarlijke situaties. Sommige opvarenden hebben een zwemvest, maar de meesten niet. Zeker van de vrouwen en de kinderen kan bijna niemand zwemmen. En er is vaak veel te weinig water en eten aan boord.

Wat gebeurt er als een boot in de buurt van Italië komt? 
Om te voorkomen dat ze gearresteerd worden, proberen de bemanningsleden het schip te verlaten. Dat doen ze door op een tweede, bevriende boot over te stappen waarna ze terugkeren naar Libië, Egypte of Turkije om de volgende lading vluchtelingen op te halen. De achtergelaten boot drijft dan stuurloos rond. Vaak laat de kapitein een satelliettelefoon achter, zodat de migranten de kustwacht kunnen bellen. Soms gaat het mis en slaat een boot om omdat-ie overbeladen is.

Een andere tactiek die de smokkelaars gebruiken, is om boten in de problemen te brengen. Bijvoorbeeld door de motor te laten afslaan op het moment dat andere schepen voorbijvaren. Die zijn volgens internationaal recht dan verplicht de schipbreukelingen aan boord te nemen. Ook het schip dat zaterdagnacht kapseisde, had een paar uur eerder noodsignalen uitgezonden.

Wat gebeurt er als de boot wel de overkant haalt?
Veel vluchtelingen komen terecht op het meest zuidelijke Italiaanse eiland Lampedusa. Daar worden ze opgevangen in kampen of overgeplaatst naar andere centra in Italië. Dat zijn geen gevangenissen. De vluchtelingen kunnen er gewoon weggaan als ze dat willen en dat doen ze dus ook massaal.

Volgens de zogenaamde ‘Dublinwet’ kan een asielzoeker slechts in één EU-lidstaat asiel aanvragen. Het idee was ooit dat dat het land is waar de asielzoeker aankomt. Omdat bijna alle bootvluchtelingen in Italië aankomen, zou dus bijna iedereen daar asiel moeten aanvragen. Daar voelt Italië niets voor. Dus wordt zo goed als niemand geregistreerd en staan de opvangcentra open. Vluchtelingen zelf willen doorgaans ook niet in Italië blijven. Vooral Syriërs hebben vaak al familie wonen in noordelijke landen als Duitsland en Zweden. Omdat er binnen de Europese Unie nauwelijks grenscontroles zijn, is het niet al te ingewikkeld om daar te komen.

Wat kan Europa doen om dit probleem op te lossen?
De Italiaanse president Renzi heeft opgeroepen tot een EU spoedtop over de bootvluchtelingen. Deze week praten regeringsleiders in Luxemburg over mogelijke oplossingen. Op korte termijn kunnen de andere landen bijspringen door boten en helikopters naar de Middellandse Zee te sturen. Over hoe de oplossing er op langere termijn precies uit moet zien, lopen de meningen uiteen.

Moeten de grenzen compleet dicht, zoals Australië doet voor vluchtelingen uit Azië? Moet Europa militair ingrijpen in Libië? Of moeten vluchtelingen verspreid worden over Europa? Sommige groepen opperen nog veel radicalere oplossingen. Zo pleiten anti-immigratie politici in Italië voor een muur van oorlogsschepen langs de kust van Libië.

Meer weten over de Europese vluchtelingenstroom? In ons dossier vluchtelingen vind je al onze artikelen over dit onderwerp.

DEEL DIT ARTIKEL Facebook

Reageren

Gerelateerde Berichten