ongeval ongeluk redding helpen held omstandereffect

Lafaard? Ligt aan je reflexen!

DEEL DIT ARTIKEL Facebook
Kim
Einder

Wat doe je als je ziet dat iemand verdrinkt? Hoe meer mensen getuige zijn van een ongeluk, hoe minder er te hulp schieten. Dat doen die ‘lafaards’ niet expres, maar ligt aan hun reflexen, ontdekte wetenschapper Ruud Hortensius aan Tilburg University.

Wat is dat omstandereffect precies, dat niet-te-hulp-schieten-omdat-er-anderen-bij-zijn?
‘Psychologen ontdekten het in de jaren zestig al. Hoe meer mensen bij een noodsituatie zijn, hoe minder ze de neiging hebben om te helpen. Volgens sociale wetenschappers was dat altijd een bewuste keuze, omdat getuigen bijvoorbeeld bang zouden zijn voor wat anderen van hun denken. Maar ik kom uit een heel ander veld van de wetenschap: ik kijk naar de relatie tussen hersenen en gedrag. Ik wilde hersengebieden in het brein bestuderen om te zien wat er nou voor zorgt dat we niet te hulp schieten in een noodsituatie.

En wat bleek?
‘Het omstandereffect heeft minder te maken met nadenken en een beslissing nemen dan we dachten. Het is meer een reflex, blijkt uit hersenscans. Of je helpt of niet, is een automatische reactie. Niet iets waar je bewust voor kiest.’

Als het een reflex is, zou het toch niet uitmaken hoeveel mensen erbij staan?
‘Die ‘bevriezingsreactie’ waarbij je aan de grond genageld blijft staan, en de ‘inlevingsreactie’ waarbij je te hulp schiet, zijn hele oude systemen. Dieren hebben het ook. Het is nog heel erg speculeren, maar het zou bijvoorbeeld kunnen dat groepen mensen heel vroeger de persoon te hulp lieten schieten die dat het beste kon. Het had geen zin om een drenkeling te redden als je zelf ook niet kon zwemmen. Misschien dat we onbewust nog steeds het “groepslid” laten helpen die de meeste capaciteit en inzicht heeft. Maar dat is op dit moment nog speculatief. Iets wat we in de toekomst verder theoretisch uitwerken.'

Maar een reflex gebeurt in een fractie van een seconde. Een verdrinking kan minuten duren. Dan kun je toch wel even nadenken?
‘Het is niet alleen een reflex. Hoe langer het duurt, hoe groter de kans dat je gaat helpen. Maar als je langs een steegje fietst waarin iemand in elkaar wordt geslagen, rijd je in een reflex misschien door. En word je verderop boos op jezelf omdat je niet hebt geholpen.’

ongeval ongeluk redding helpen held omstandereffect

Hoe heb je dit eigenlijk ontdekt? Je hebt toch geen noodsituaties veroorzaakt om dit te onderzoeken?
'Dat niet nee. We hebben verschillende technieken gebruikt. Zo hebben we proefpersonen in een MRI-apparaat gelegd om een hersenscan te maken, hun reactiesnelheid gemeten en virtual reality gebruikt om mensen in een neppe noodomgeving te plaatsen. FC Barcelona-supporters kwamen naar het lab om een gesprek aan te gaan met een virtuele mede-Barcelona-fan. Op een gegeven moment kwam er een aartsvijand bij staan: een nepsupporter van Réal Madrid. Die beledigde de virtuele Barcelona-aanhanger, werd agressief en viel hem aan. Zo konden wij zien of iemand te hulp schoot of niet.'

Kun je ook zonder noodsituatie ontdekken of je zelf ‘bevriezingsreflexen’ of ‘tehulpschietreflexen’ hebt?
'Daar bestaan vragenlijsten voor. Die staan helaas niet gewoon op internet, ze worden vooral in de wetenschap gebruikt. Toevallig werd ik er gisteren nog over gemaild door de politie. Je zou zoiets ook kunnen gebruiken om studenten voor de politieacademie of andere hulpverleners te selecteren.'

Kun je jezelf het goede reflex niet aanleren?
'Dat denk ik wel. Je kunt je voorstellen dat er een verschil is tussen een eerstejaars politieagent en iemand die al twintig jaar gepokt en gemazeld in het vak zit. Het is net als een judo-rol: ik zat vroeger op judo en leerde daar als eerste op de goede manier vallen. In het begin is dat nog geen reflex, maar als je het heel vaak doet wordt het een reflex en hoef je er niet meer over na te denken. Te hulp schieten zou je vast ook kunnen trainen.'

Maar iemand die mensen redt omdat zijn reflexen dat toevallig bepalen: vind je dat nog wel een held? 
'
Goeie vraag. Ik zou niet durven zeggen dat het géén held is. Ook al is het misschien een impulsieve actie: een brandend gebouw in rennen en een gezin redden vind ik nog steeds behoorlijk heldhaftig. Maar het klopt dat het meestal impulsief is. In een Amerikaans onderzoek vertelden echte helden dat het geen bewuste keuze was, maar dat ze in een reflex handelden. Ze dachten er niet over na, maar gingen er gewoon op af.'

Heb je zelf weleens zoiets meegemaakt? Wat deed je toen?
'Ik heb weleens vechtpartijen in de kroeg meegemaakt. Toen sprong ik ertussen. Hoe langer ik hier onderzoek naar doe, hoe meer ik bij zoiets denk: “Oké, dit is dus het omstandereffect, ik moet geen het slachtoffer worden van mijn reflexen”.  Maar ik ben gelukkig nog nooit gewond geraakt. En weet je: er is in de kroeg altijd beveiligingspersoneel dat het van je overneemt.’

De mensen op bovenstaande foto's hebben niets te maken met het onderzoek van Hortensius. De situatie op de bovenste foto is bovendien in scène gezet.

Altijd op de hoogte blijven van nieuws dat voor jongeren belangrijk is? Meld je aan voor onze gratis WhatsApp-dienst, download onze gratis app of neem een proefabonnement op de krant! 

DEEL DIT ARTIKEL Facebook

Reageren

Gerelateerde Berichten

Geen inhoud gevonden