Eva zelfportret

Eva (18): ’Ik zat opgesloten in de hel’

DEEL DIT ARTIKEL Facebook
Judie Jaspers
Judie
Jaspers

Een nacht in een politiecel: het overkomt jaarlijks duizenden jongeren die verdacht worden van een strafbaar feit. Moeten we dat willen in Nederland? En maakt het uit of ze iets gejat hebben of iets ergers hebben gedaan? Daarover is de laatste tijd veel discussie. Eva (18) maakte het mee. En ze leeft nog steeds in gevangenschap. Tekenen is haar uitlaatklep.

Het verhaal van Eva (niet haar echte naam) is geen vrolijk verhaal. Op haar zestiende werd ze verkracht. ‘Daarna kreeg ik nachtmerries, herbelevingen en paniekaanvallen.’ Daarbovenop kwam een aanranding in de trein, een breuk met haar vriend en een zwaar medicijn, bedoeld om haar prikkelbaarheid te temperen, waar Eva heel slecht op reageerde. ‘Ik zat psychisch in een neerwaartse spiraal. De behandeling die ik kreeg sloeg niet aan. Een tijdje kreeg ik geen therapie. Totdat ik zelfmoord probeerde te plegen. Ik kreeg weer hulp aangeboden, maar in dezelfde week dat mijn therapie zou starten, pleegde ik een zwaar delict.’ Een mishandeling waarover ze geen details geeft, omdat haar zaak nog loopt. Maar waarvan achteraf is vastgesteld dat ze op dat moment een dissociatie had, waardoor ze als het ware buiten bewustzijn was. Eva vindt het pijnlijk om erover te praten. ‘Ik heb het slachtoffer, en de mensen daaromheen, zoveel leed en pijn bezorgd en dat spijt me heel erg.’

Paniek

Eva, toen 17, werd meteen in een politiecel, tussen de volwassen arrestanten gestopt. ‘Ik belandde in de hel. Ik werd gefouilleerd en gevisiteerd: dan controleren ze of er geen gevaarlijke voorwerpen in je lichaamsholtes zitten. Ik werd uitgekleed en in een scheurjurk gezet. Er was alleen een matras en een wc. Geen ramen, geen contact met anderen. Mijn ouders mochten niet bij me. In totaal heb ik negentien uur in die cel gezeten, helemaal in paniek. Sommige agenten waren redelijk vriendelijk, anderen waren heel naar. Wat me het meest is bijgebleven is dat ik vroeg of iemand even bij me kon blijven zitten. Het antwoord was “nee” en de deur werd meteen dichtgegooid. Dat heeft een grote wond bij mij achtergelaten.’

De tekst loopt door onder de illustratie, die door Eva zelf gemaakt is. 

Illustratie Eva

Smalle ramen

Vanuit haar politiecel werd Eva naar een jeugdgevangenis gebracht. ‘Eigenlijk een jongensgevangenis, maar omdat het de enige is met een FOBA, een afdeling voor ernstige psychiatrische problematiek, werd ik daar geplaatst. Ik vond het daar gruwelijk. Ik mocht twee keer een half uur luchten en vier keer een kwartier op de groep. De andere 22 uren van de dag zat ik in mijn cel. De drie smalle ramen in die ruimte gaven echt de boodschap: jij zit opgesloten. Ik voelde me er ook vaak onveilig. Ik ben meermaals bedreigd en een keer probeerde een jongen mij aan te vliegen. Er zaten daar onvoorspelbare, geestelijk zieke mensen. En ik moest regelmatig naar de isoleercel, wat ik traumatisch vond.’ Ze mocht alleen naar buiten voor ziekenhuisbezoek of een zitting. ‘Dan werd ik met koppelboeien, handboeien rond mijn middel, en drie a vier man beveiliging vervoerd.’

Uitlaatklep

Na ruim drie maanden werd Eva overgeplaatst naar de plek waar ze nu nog zit. Een gesloten forensische kliniek voor mensen die een delict hebben gepleegd en kampen met psychische problemen. ‘De focus ligt op de behandeling en niet op het straffen.’ Ze kwam er door een persoonlijkheidsonderzoek, waaruit bleek dat Eva ‘volledig ontoerekenbaar’ was toen ze haar delict pleegde. Daardoor komt ze niet in aanmerking voor een reguliere gevangenisstraf. Wel kreeg ze drie jaar ‘jeugd-tbs’ opgelegd. Ze is nu zeker niet vrij. ‘Ook hier staan hoge hekken. Ik mag niet naar buiten en ook hier zijn isoleercellen. Maar ik heb veel meer privileges. Sinds vorige week mag ik 6,5 uur per dag van mijn kamer af. Dan mag ik op de groep, een spelletje doen of koffiedrinken. Ik heb twee uur per dag toegang tot mijn telefoon. Ook heb ik overdag een laptop om aan mijn studie te werken: ik volg een online cursus tot grafisch ontwerper.’ Eva tekent al sinds ze zich kan herinneren (alle illustraties in dit artikel zijn door haar zelf gemaakt, red.). ‘Voor mij is het echt een uitlaatklep, zeker nu ik vastzit.’

De tekst loopt door onder de illustratie, die door Eva zelf gemaakt is. 

Illustratie Eva

Kunstacademie

Eva snapt dat het soms nodig is om mensen, ook jongeren, op te sluiten. Voor hun eigen veiligheid en dat van anderen. ‘Maar het moet wel humaan blijven.’ Wat volgens haar meteen moet worden afgeschaft zijn de isoleercellen. ‘Die hele procedure is zo schadelijk. Je wordt op de grond geduwd, vastgepakt en uitgekleed door zes man. Ik heb dat al zo’n twintig keer meegemaakt, en steeds krijg ik herbelevingen naar mijn verkrachting. Ook vind ik dat er meer moet worden gewerkt aan herstel in plaats steeds meer restricties op te leggen.’ Op de vraag of Eva zichzelf meer als dader of slachtoffer ziet, antwoordt ze: ‘Vooral als meisje dat iets heel naars is overkomen en dat iets heel naars heeft gedaan.’ Gelukkig heeft ze een heel hechte band met haar ouders. ‘Ze zijn ontzettend lief. Wanneer ik vrij kom weet ik niet (er loopt nog een hoger beroep, red.), maar dan ga ik weer bij ze wonen. En dan ga ik studeren. Aan de kunst- of filmacademie.’

Jongeren in de cel

Jongeren tussen de 12 en 18 die van een strafbaar feit worden verdacht, kunnen in afwachting van hun verhoor in een politiecel worden vastgezet. Vaak gebeurt dat in een cellencomplex tussen de volwassenen. In 2018 bleven 4.675 jongeren tussen de negen uur en drie dagen in zo’n cel. Zo’n ervaring kan volgens de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) ‘traumatisch’ werken. Daarom bracht die groep deze week een advies uit aan het kabinet om dat bij minderjarigen zoveel mogelijk te voorkomen. Als het écht moet, willen zij ‘kindvriendelijker’ cellen. Jeugdgevangenissen In Nederlandse jeugdgevangenissen (JJI’s) zitten zo’n vijfhonderd jongeren van 12 jaar tot 23 jaar. Een heel klein deel daarvan is meisje (zo’n twintig). De meeste jongeren zitten er een paar maanden, maar bij ernstiger delicten kunnen jongeren ook een paar jaar vastzitten. Psycholoog en onderzoeker Peer van der Helm is sowieso tegen het opsluiten van jongeren: ‘Het is heel schadelijk. Het zorgt voor depressie, angsten, wantrouwen en een laag zelfbeeld. Hij hoopt dat het RSJ-advies eraan bijdraagt dat jongeren in de toekomst helemaal niet meer vastgezet worden. ‘Sommige mensen denken nog steeds dat een nachtje in de cel voor “boefjes” afschrikwekkend werkt. Al jaren terug bleek uit onderzoek dat dat niet klopt. Sterker nog: het werkt averechts.’

Oproep

Ben jij jonger dan 22 en voor je 18e verhoord door de politie omdat je slachtoffer of verdachte was van een strafbaar feit? Defence for Children vindt het belangrijk dat de politie kinderen op een kindvriendelijke manier verhoort. Daarom horen zij graag van kinderen zelf wat zij van het verhoor van de politie vonden. Wat ging goed, maar ook: wat kan er beter?

Wil jij hen hier meer over vertellen? Laat dat weten door het sturen van een e-mail naar info@defenceforchildren.nl

Anderen lazen ook: 'Er moet iets veranderen in de jeugdzorg'

Altijd op de hoogte blijven van nieuws dat voor jongeren interessant is? Volg ons via WhatsApp, Snapchat, Facebook of Instagram. Of neem een proefabonnement op de krant!

DEEL DIT ARTIKEL Facebook

Reageren